Jak uniknąć wypłaty zachowku?

Aby uniknąć płacenia zachowku od wartości mieszkania wchodzącego w skład spadku można wydziedziczyć w testamencie uprawnionego do zachowku a w przypadku gdy brak jest do tego przesłanek, należy takie mieszkanie przenieść w innej formie niż umowa darowizny lub zapis w testamencie, np. w postaci umowy dożywocia. Ponadto można też rozważyć zawarcie z przyszłym, potencjalnym spadkobiercą umowy o zrzeczeniu się praw do spadku (musi to zrobić spadkodawca ze spadkobiorcą w formie aktu notarialnego).

 Za życia można wybrać przeniesienie własności mieszkania na mocy umowy dożywocia, która  wyklucza konieczność zapłaty zachowku, ponieważ zgodnie z art.  993. k.c. Przy obliczaniu zachowku (…) dolicza się do spadku, (…), darowizny (…) dokonane przez spadkodawcę. Czyli nie dolicza się takiej umowy jak umowa dożywocia.

Dlatego też jeżeli nie będzie to umowa darowizny wartość takiego majątku nie będzie doliczana do masy spodkowej stanowiącej podstawę do obliczenia zachowku.

Zgodnie z art. Art.  908. k.c. umowa dożywocia  polega na tym, że właściciel nieruchomości (dożywotnik) przenosi jej własność na rzecz drugiej strony umowy, ale nie za darmo (jak w przypadku darowizny) ale w zamian za zobowiązanie do sprawowania nad dożywotnikiem dożywotniej opieki. Taka umowa oczywiście musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego.

Ponadto warto zwrócić uwagę że zgodnie z art.  994. § 1 k.c.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Chodzi tu o darowizny o wartości nieprzekraczającej przeciętnej miary przyjętej w danym środowisku. Oznacza to, że każdy przypadek wymaga samodzielnej oceny. Wydaje się, iż należy uwzględniać sytuację majątkową zarówno darczyńcy, jak i obdarowanego. Doliczeniu do spadku nie podlegają tylko te drobne darowizny, których wręczanie wynika z przyjętych w danym środowisku zwyczajów (np. z okazji urodzin, imienin, ślubu, świąt).

Doliczeniu do spadku nie podlegają także darowiznyna rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku, jeżeli zostały dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku (art. 994 § 1). Prowadzi to do wniosku, że doliczeniu do spadku podlegają darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku dokonane co najmniej przed dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku. Darowizny na rzecz spadkobierców (ustawowych lub testamentowych) lub na rzecz osób uprawnionych do zachowku podlegają doliczeniu niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane.

Nadto warto też pamiętać że zgodnie z art.  1007 k.c.

  • 1. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
  • 2. Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu od otwarcia spadku.

Ostatnim sposobem uniknięcia zapłaty zachowku jest zawarcie z przyszłym, potencjalnym spadkobiercą umowy o zrzeczeniu się praw do spadku. Umowa taka musi być zawarta w formie aktu notarialnego, z każdym ze spadkobierców osobno. Bez zachowania tej formy umowa taka jest nieważna i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Zrzeczenie się prawa do spadku obejmuje również dzieci spadkobiercy chyba że co innego zastrzeżono w umowie. Do zawarcia takiej umowy niezbędna jest jednak dobra wola spadkobierców, którzy muszą samodzielnie stawić się do notariusza.