Pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej

Pozbawieniu lub ograniczeniu władzy rodzicielskiej są poświęcone przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kro) od art. 109 do art. 111 kro.

Zgodnie z powyższymi przepisami

Art. 109. 

§ 1. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.

§ 2. Sąd opiekuńczy może w szczególności:

1)   zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń;

2)   określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;

3)   poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;

4)   skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;

5)   zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Art. 110. 

§ 1. W razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec jej zawieszenie.

§ 2. Zawieszenie będzie uchylone, gdy jego przyczyna odpadnie.

Art. 111. 

§ 1. Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.

Co do art. 109 kro to podstawową przesłaną jego zastosowania jest zagrożenie dobra dziecka.

Nienależyte wykonywanie władzy rodzicielskiej może przejawiać się w doraźnej decyzji dotyczącej dziecka, która z obiektywnego punktu widzenia jest wadliwa i stwarza zagrożenie dobra dziecka, np. rodzice odmawiają zgody na zabieg operacyjny, mimo że ze zgodnej opinii lekarzy wynika, że tylko taki zabieg może uratować dziecku życie albo uchronić je przed trwałym kalectwem, albo w długotrwałym działaniu bądź zaniechaniu, np. nadużywanie kar cielesnych względem dziecka.

Jeżeli chodzi o przepis art. 110 kro to przemijającą przeszkodą sprawowania władzy rodzicielskiej nie będzie czasowy wyjazd do pracy za granicę.

Sąd opiekuńczy może zawiesić władzę rodzicielską w razie przemijającej przeszkody w jej wykonywaniu. Przeszkodę taką może stanowić pobyt w więzieniu czy też długotrwały pobyt za granicą. Podobnie może powstać konieczność zawieszenia władzy w razie długotrwałego pobytu w szpitalu. Przeszkoda musi mieć charakter „przemijający", co wyklucza z hipotezy przepisu przeszkody jednorazowe czy też przeszkody o charakterze trwałym. Wystąpienie trwałej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej stanowi podstawę pozbawienia władzy rodzicielskiej. Przyczyna zawieszenia władzy rodzicielskiej leży po stronie rodziców (zob.: postanowienie SN z dnia 8 października 1964 r., II CR 418/64 (w:) J. Gudowski, Kodeks rodzinny..., s. 376; postanowienie SN z dnia 8 października 1964 r., II CR 410/64 (w:) J. Gudowski, Kodeks rodzinny..., s. 376).

Podstawą uzasadniającą zawieszenie władzy rodzicielskiej może być stały pobyt za granicą rodzica (zob. wyrok SN z dnia 29 listopada 1999 r., III CKN 483/98, LEX nr 1232431).

Na koniec również art. 111 kro nie może być zastosowany w wyniku czasowego wyjazdu za granicę gdy nie  dojdzie do trwałej przeszkody w sprawowaniu władzy rodzicielskiej.

Przez trwałą przeszkodę uniemożliwiającą wykonywanie władzy rodzicielskiej należy rozumieć taki układ stosunków, który wyłącza sprawowanie przez rodziców władzy rodzicielskiej na stałe w tym sensie, że albo według rozsądnego przewidywania nie można ustalić czasu istnienia tej przyczyny, albo będzie ona istniała przez długi czas (postanowienie SN z 2 czerwca 2000 r., II CKN 960/2000, Lexis.pl nr 379813). Można tu wskazać takie sytuacje, jak pobyt rodzica w zakładzie karnym w celu odbycia wieloletniej kary pozbawienia wolności, wyjazd za granicę na stałe przy jednoczesnym całkowitym braku zainteresowania pozostawionym w kraju dzieckiem, choroba nierokująca ustąpienia lub remisji, wyłączająca możliwość wykonywania władzy rodzicielskiej.

porada_online_1png