Rozdzielność czy wspólnota majątkowa?

Zanim przejdziemy do rozdzielności majątkowej trzeba zacząć od wspólności majątkowej, majątku wspólnego i osobistego

Zgodnie z art. 31 kro

§ 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

§ 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121).

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
  3. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
  4. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  5. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
  6. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
  7. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
  8. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
  9. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Jeżeli chodzi o rozdzielność to może ona powstać przed zawarciem związku małżeńskiego jak i również w jego trakcie.

Orzeczenie separacji czy rozwodu powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej.

Jednakże jeżeli małżonkowie w trakcie małżeństwa albo przed zawarciem związku, chcą zawrzeć rozdzielność majatkową, powinni udać się do notariusza, ponieważ umowa o ustanowienie rozdzielności majątkowej musi być zawarta, pod rygorem nieważności, w formie aktu notarialnego. W takim wypadku, tj. aby wprowadzić ten ustrój przed notariuszem, wymagana jest zgoda obojga małżonków.

Zgodnie z art. 47. § 1. kro

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

W razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później.

Umowa ustanawiająca ustrój rozdzielności majątkowej powoduje, że zamiast trzech mas majątkowych (majątek wspólny, majątek osobisty żony, majątek osobisty męża) w małżeństwie funkcjonują tylko dwa majątki: osobisty żony i osobisty męża. Stosując pewne uproszczenie, można stwierdzić, że z punktu widzenia stosunków majątkowych małżonkowie, co do zasady, zajmują pozycję osób obcych; ich majątki - niezależnie od stanu faktycznego występującego w danym małżeństwie - pozostają autonomiczne. Jeżeli np. majątki osobiste są wykorzystywane do zaspokajania potrzeb rodziny, a nawet traktowane jako wspólność, prawnie pozostają wyodrębnione. Zawarcie umowy wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej nie wyłącza możliwości wspólnego nabywania przez małżonków przedmiotów majątkowych. Jeżeli nabyte zostaną rzeczy, staną się one przedmiotem współwłasności i do majątku osobistego każdego z małżonków wejdzie udział we współwłasności, jeżeli natomiast nabyte zostaną prawa względne (wierzytelności), sytuację prawną małżonków kształtują przepisy Kodeksu cywilnego regulujące wielość wierzycieli (art. 379 i n. k.c.).

Umowne wprowadzenie ustroju rozdzielności majątkowej może nastąpić zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w dowolnym momencie jego trwania. Niezbędna jest tylko zgodna wola małżonków, gdyż w ustawie nie zawarto żadnych innych przesłanek, które musiałyby zostać spełnione (inaczej przy sądowym ustanowieniu rozdzielności majątkowej, gdzie wymagane jest wystąpienie ważnych powodów - art. 52 kro). Do małżonków (przyszłych małżonków) należy decyzja, czy ustrój rozdzielności majątkowej odpowiada ich potrzebom, postrzegany jest jako bardziej przydatny niż wspólność majątkowa (ustawowa lub umowna).

W umowie ustanawiającej ustrój rozdzielności majątkowej powinny znaleźć się sformułowania, z których wynika wola małżonków wprowadzenia takiego ustroju. Nie jest jednak niezbędne użycie konkretnych sformułowań. Jeżeli w umowie zawartej w formie aktu notarialnego małżonkowie użyli sformułowania „zniesienie wspólności ustawowej", umowa taka może zostać uznana za umowę ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej (tak uchwała SN z 9 sierpnia 1996 r., III CZP 74/96, LexisNexis nr 311183, OSNC 1996, nr 11, poz. 152).

Chwila zawarcia umowy majątkowej wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej ma znaczenie dla określenia składu majątków osobistych. Jeżeli umowa majątkowa małżeńska została zawarta przez nupturientów, po zawarciu małżeństwa majątek wspólny w ogóle nie powstanie - jedynie majątki osobiste. W ich skład wejdą przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem małżeństwa oraz przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa. Jeżeli umowa majątkowa zostaje zawarta w czasie trwania małżeństwa, majątek wspólny małżeński przestaje istnieć; ulega przekształceniu we wspólność, w której udziały małżonków są - co do zasady - równe i do której znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku. W skład majątków osobistych wchodzą w takiej sytuacji przedmioty należące uprzednio do majątków osobistych małżonków oraz udziały w majątku objętym wcześniej wspólnością majątkową (ustawową lub umowną).

W umowie wprowadzającej ustrój rozdzielności majątkowej małżonkowie mogą dokonać podziału majątku objętego wcześniej wspólnością majątkową małżeńską. Wówczas do ich majątków osobistych wejdą konkretne przedmioty majątkowe, które przypadły każdemu z małżonków w wyniku dokonanego działu.

W umowie majątkowej małżeńskiej możliwe jest także ustalenie nierównych udziałów w majątku objętym wcześniej wspólnością majątkową małżeńską oraz dokonanie rozliczeń z tytułu nakładów poczynionych wcześniej z majątku wspólnego na majątki osobiste oraz z majątków osobistych na majątek wspólny, jak też rozliczenie spłaconych długów.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej pozostaje także bez wpływu na obowiązywanie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego normujących stosunki majątkowe małżonków niezależnie do istniejącego między nimi ustroju majątkowego (chodzi o art. 27-30).

Umowa majątkowa małżeńska wprowadzająca rozdzielność majątkową będzie skuteczna względem masy upadłości tylko wtedy, gdy została zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jednego z małżonków (art. 126 ust. 1 p.u.n.).

Gdy w małżeństwie tylko jedna strona chce zawrzeć rozdzielność majątkową to w takiej sytuacji jeden z małżonków może złożyć pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Postępowanie sądowe wszczynane jest na wniosek jednego z małżonków, wobec braku zgody na taki ustrój przez drugą stronę. Zgodnie art. 52 kro, z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Aby ją ustanowić, sąd musi stwierdzić, że trwanie małżonków we wspólności majątkowej będzie zagrożeniem dla interesu majątkowego jednego bądź obojga małżonków. Przesłankami do ustanowienia rozdzielności sądowej, czyli de facto ingerencji podmiotu zewnętrznego w obowiązki i prawa małżeńskie, jest np. faktyczna separacja, tocząca się sprawa o rozwód bądź separację. Co do zasady, orzeczenie rozdzielności majątkowej następuje z datą złożenia pozwu do sądu w tej sprawie, bądź z datą wydania wyroku.

Jednakże w wyjątkowych wypadkach na żądanie jednego z małżonków, bądź obojga małżonków sąd może orzec rozdzielność majątkową z datą wsteczną. Taką wyjątkową okolicznością jest przede wszystkim fakt życia małżonków w rozłączeniu (separacji faktycznej).

Ponadto zgodnie z art. 53. § 1. kro 

Rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Zapraszamy do kontaktu

porada_online_1png